De Rat, dat is Ruben Katz, hoofdpersoon in deze aardige roman. Ruben is als jonge jongen met zijn ouders gevlucht uit het voormalige Oostblok (Letland, om precies te zijn). De reden van de vlucht blijft lang verborgen en dit geheim drukt zwaar op het gezien. Oorspronkelijke bestemming, Israël. Uiteindelijke eindbestemming; Nederland, het bloembollenkoningrijk aan zee. Via opvangcentra naar Amsterdam.
Ruben is een slimme jongen, komt op het Spinoza in Amsterdam en – via een dame waar ook zijn vader nader kennis mee heeft gemaakt – bij de Nationale Armenloterij. Deze loterij, opgericht door Clemens Mudmann, vader ook van Phaedra – de jeugdliefde van Ruben en de vrouw die zijn leven bepaald en de reden dat hij in de gevangenis zijn levensverhaal aan HEMA schriften toevertrouwd -, heeft de loterij niet bepaald voor de armen alswel voor zijn eigen armoedebestrijding in het leven geroepen.
Ruben vaart wel bij het werken voor de ratten en ontwikkeld zelf ook een feilloos transformatie proces waar Kafka jaloers op kan zijn. Het geld stroomt binnen (vooral bij Mudmann) en Ruben – creatief met taal en geest – pikt zijn graantje mee en verzint de ene na de andere slimme campagne. Zijn gedrevenheid brengt hem ver, tot Phaedra weer verschijnt en verdwijnt en weer verschijnt om bij deze tweede verschijning Ruben mee te nemen naar zijn oude vaderland (Letland was immers tijdens zijn vlucht nog onderdeel van Rusland) om daar met het Siberisch Front de verschrompelden van Europa de kansen van een leven in Rusland te tonen (of is het pure huichelarij en propaganda?). De reis loopt – laten we het niet te moeilijk maken – slecht af. Helaas zijn de HEMA schriften van Ruben niet voldoende, met enkele laatste A4’tjes kan hij ons nog meenemen, naar zijn laatste transformatie.
Lezen?
De Rat van Amsterdam is leuk om te lezen. Soms vervalt de schrijver in langdradigheid – had hij een afspraak met zijn uitgever om een minimum aan woorden te halen? – en worden hoofdstukken en verhaallijnen onnodig opgerekt en uitgewerkt. Nu is dit een eigenschap die ik wel herken bij mensen, maar bij het lezen van een boek is het voor mij een overbodige toevoeging. Het leek ook soms of de schrijver ineens een nieuw woord had ontdekt in zijn synoniemen woordenboek. Plots duikt een woord twee, drie keer op om vervolgens weer in het niet te verdwijnen.
Als je eens wilt lezen over hoe de rijken rijker kunnen worden, dat geld wel of niet gelukkig maakt en dat iedereen verantwoordelijk is voor zijn eigen succes – mits je bereid bent om de juiste(?) offers te geven -, ja dan zou je de Rat van Amsterdam kunnen lezen.
PS. Wil je nog een leuke diepere analyse van de “nationale armenloterij” en de waarheid die achter deze parodie schuilt lezen? Kijk dan op deze site…
LS. ik heb voor de uitgelichte image deze review door chatGPT gehaald en op basis van de tekst een lijntekening laten maken. Omdat het kan.
